Alles over de rechtsbijstandverzekering

Wat is een rechtsbijstandverzekering, en voor wie?

Een rechtsbijstandverzekering geeft recht op juridische hulp bij een conflict. In plaats van een schadevergoeding krijgt u een jurist van de verzekeraar of van een aangesloten stichting die de zaak voert: advies, brieven, onderhandelen en zo nodig procederen. De kosten van een procedure, zoals griffierechten, deskundigen en een eventuele proceskostenveroordeling, vallen doorgaans onder de dekking.

De polis is bedoeld voor wie zich niet zelf een advocaat wil of kan veroorloven bij een conflict met een aannemer, verhuurder, werkgever, buurman of tegenpartij in het verkeer. Het verschil met een aansprakelijkheidsverzekering is wezenlijk: die betaalt de schade waarvoor u aansprakelijk bent, de rechtsbijstandverzekering helpt u uw eigen recht te halen of verweer te voeren.

Wat is gedekt, en wat niet?

Gedekt is wat binnen een gekozen module valt en na de wachttijd ontstaat.

Algemeen overzicht, geen persoonlijk advies; de exacte dekking en uitsluitingen staan in de polisvoorwaarden en op de verzekeringskaart van uw verzekeraar.

Modulair: verkeer, consument en wonen, werk en inkomen

De dekking is opgebouwd uit modules die u aan- en uitzet. Verkeer dekt conflicten en letselschade als weggebruiker: verhaal van letselschade, een geschil na een aanrijding, en verweer in een strafzaak na een ongeval. Deze module staat vaak los en is soms al onderdeel van uw autoverzekering.

Consument en wonen is de meest gebruikte module: geschillen over aankopen, een ondeugdelijke verbouwing, een burengeschil of een conflict met de verhuurder. Werk en inkomen dekt conflicten met uw werkgever of een uitkeringsinstantie: een ontslagprocedure, een loonvordering, een geschil met het UWV. Daarnaast bestaan modules voor fiscaal en vermögen en soms voor medische geschillen. Echtscheiding is vrijwel altijd uitgesloten, soms met een beperkte mediationdekking als uitzondering.

De wachttijd is hard, en dat is de bedoeling

Een conflict dat binnen de eerste drie maanden na het afsluiten ontstaat, is niet gedekt. Een geschil dat al speelde of redelijkerwijs voorzienbaar was bij het afsluiten, is dat evenmin, ook niet bij een nieuwe verzekeraar. Dat voorkomt dat iemand zich pas verzekert als het conflict er al ligt. Bij verbouwings- en arbeidszaken hanteren sommige verzekeraars zelfs een langere termijn.

Sluit de polis dus af als het rustig is. Wie na een ontslagaanzegging of een misgelopen verbouwing nog snel een polis afsluit, krijgt de zaak afgewezen. Stapt u over van verzekeraar, dan vervalt de wachttijd meestal als de dekking aansluitend doorloopt; leg dat vooraf vast.

Het minimum belang en de haalbaarheid

Onder een bepaald bedrag neemt de verzekeraar een zaak niet in behandeling: het minimum belang, vaak enkele honderden euro’s. Een geschil over een te dure telefoonrekening valt daar meestal buiten; een conflict over een keuken van tienduizend euro niet. Sommige polissen bieden voor kleine zaken alleen telefonisch advies.

Daarnaast beoordeelt de verzekeraar of de zaak een redelijke kans van slagen heeft. Ziet de jurist die niet, dan kan de verzekeraar de zaak beperken tot advies of een schikking. Bent u het daar niet mee eens, dan kent vrijwel elke polis een geschillenregeling waarbij een onafhankelijke advocaat een bindend oordeel geeft over de haalbaarheid.

Vrije advocaatkeuze: uw recht volgens artikel 4:67 Wft

Het recht op vrije advocaatkeuze is vastgelegd in artikel 4:67 van de Wet op het financieel toezicht, dat teruggaat op een Europese richtlijn. Een verzekeraar moet uitdrukkelijk vastleggen dat u zelf een advocaat mag kiezen bij gerechtelijke en administratieve procedures, en telkens wanneer zich een belangenconflict voordoet.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie bepaalde op 7 november 2013 in de zaak Sneller tegen DAS (C-442/12) dat u recht heeft op een zelfgekozen advocaat in elke gerechtelijke procedure, ook als procesvertegenwoordiging daar niet verplicht is. Op 7 april 2016 breidde het Hof dat uit naar administratieve procedures, waaronder een ontslagprocedure bij het UWV en een bezwaarprocedure tegen een indicatiebesluit. Een verzekeraar mag dus niet bedingen dat u pas een eigen advocaat krijgt als híj vindt dat de zaak moet worden uitbesteed.

Ook in het voortraject, en wat de verzekeraar mag beperken

Op 14 mei 2020 ging het Hof nog een stap verder: onder het begrip gerechtelijke procedure valt elke fase die tot een procedure kan leiden, waaronder buitengerechtelijke bemiddeling. De Geschillencommissie van het Kifid onderschreef die ruime uitleg voor de Nederlandse praktijk. Als het erop aankomt stellen veel verzekeraars zich terughoudender op; het is de moeite waard daar niet meteen genoegen mee te nemen.

Wat de verzekeraar wél mag: de vergoeding voor een zelfgekozen advocaat begrenzen. Kiest u een eigen advocaat, dan vergoedt de verzekeraar tot een maximum voor externe kosten. Dat bedrag verschilt sterk per polis en is bij een langlopende procedure bepalend. Vaak geldt bovendien een eigen bijdrage als u zelf kiest. Vergelijk daarom niet alleen op premie maar op het externe kostenmaximum.

Wat is nooit gedekt?

Naast de wachttijd en voorzienbare geschillen kent elke polis vaste uitsluitingen. Echtscheiding en alimentatie vallen vrijwel altijd buiten de dekking. Fiscale boetes, strafzaken waarin opzet wordt verweten, en geschillen die voortkomen uit bedrijfsmatige activiteiten of verhuur zijn doorgaans uitgesloten; voor ondernemers bestaat een zakelijke rechtsbijstandverzekering.

Ook geschillen over een tweede woning in het buitenland, over grote financiële belangen zoals beleggingen, en over borgstellingen zijn vaak beperkt of uitgesloten. Wie een vakantiewoning bezit, leest daarom eerst wat de polis over onroerend goed buiten het woonadres zegt. De exacte lijst staat in de polisvoorwaarden en op de verzekeringskaart.

Wat bepaalt de premie?

• Gekozen modules: verkeer, consument en wonen, werk en inkomen, fiscaal, medisch.
• Gezinssamenstelling: alleenstaand of gezin; bij een gezinsdekking zijn partner en inwonende kinderen meeverzekerd.
• Extern kostenmaximum: het bedrag voor advocaten en deskundigen bij een zelfgekozen advocaat.
• Eigen bijdrage per zaak: een eigen bijdrage bij een zelfgekozen advocaat drukt de premie.
• Dekkingsgebied: Nederland, Europa of wereldwijd.
• Pakketkorting: in combinatie met andere polissen bij dezelfde verzekeraar.

Het premieverschil tussen verzekeraars is klein in verhouding tot het verschil in extern kostenmaximum en minimum belang. Vergelijk op die twee.

Een conflict melden

Meld een conflict zo snel mogelijk bij de verzekeraar, voordat u zelf brieven stuurt, een advocaat inschakelt of toezeggingen doet. Kosten die u maakt zonder toestemming van de verzekeraar worden doorgaans niet vergoed. Verzamel de stukken: overeenkomst, correspondentie, foto’s en een chronologisch overzicht van wat er is gebeurd.

De verzekeraar wijst een jurist toe die de zaak beoordeelt en met u de aanpak bespreekt. Bent u het niet eens met de haalbaarheidsbeoordeling, dan kunt u de geschillenregeling inroepen. Zie schade melden voor de algemene stappen.

Overstappen en opzeggen

Na het eerste contractjaar is een rechtsbijstandverzekering doorgaans dagelijks opzegbaar met een opzegtermijn van een maand. Stapt u over via Finass Verzekert, dan zeggen wij de oude polis op zodat er geen dag zonder dekking tussen zit.

Let bij een overstap vooral op de wachttijd: sluit de nieuwe polis aansluitend af en leg vast dat de wachttijd vervalt bij een doorlopende dekking. Een geschil dat onder de oude polis is ontstaan, blijft daar in behandeling. Vergelijk daarnaast het externe kostenmaximum, het minimum belang en de modules die u werkelijk gebruikt.

Rechtsbijstand per situatie

De polis bestaat ook voor ondernemers, VvE’s en bijzondere situaties. Een greep uit onze pagina’s: